24 marca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Wybór obchodów, 24 marca nie jest przypadkowy. Tego dnia w 1944 roku, Niemcy rozstrzelali w Markowej na Podkarpaciu rodzinę Ulmów: ciężarną Wiktorię i jej męża Józefa oraz ich sześcioro dzieci: Stanisławę, Barbarę, Władysława, Franciszka, Antoniego i Marię. Wraz z nimi zginęło ośmioro ukrywanych przez nich Żydów z rodzin Goldmanów, Grünfeldów i Didnerów.
Święto, z inicjatywy Prezydenta RP Andrzeja Dudy wprowadzone zostało ustawą z dnia 6 marca 2018 roku: „W hołdzie Obywatelom Polskim – bohaterom, którzy w akcie heroicznej odwagi, niebywałego męstwa, współczucia i solidarności międzyludzkiej, wierni najwyższym wartościom etycznym, nakazom chrześcijańskiego miłosierdzia oraz etosowi suwerennej Rzeczypospolitej Polskiej, ratowali swoich żydowskich bliźnich od Zagłady zaplanowanej i realizowanej przez niemieckich okupantów”.
Osobom nieżydowskiego pochodzenia, które podczas II wojny światowej udzielały pomocy z pobudek humanitarnych, z narażeniem własnego życia Instytut Pamięci Narodowej Jad Vashem w Jerozolimie od 1963 r., na wniosek Ocalonych nadaje honorowy tytuł (dyplom i medal) Sprawiedliwy wśród Narodów Świata.
Również Gorzów Wielkopolski stał się miejscem osiedlenia i wiecznego spoczynku dla osób niosących pomoc Żydom uhonorowanych przez Yad Vashem tytułem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Dotychczas ustalono, że gorzowska nekropolia kryje prochy dwunastu Sprawiedliwych przybyłych po II wojnie światowej z różnych stron. Z Kresów Wschodnich dawnej Rzeczypospolitej przybyli: Maria Assanowicz (1894-1976) i jej córka Halina Bajraszewska (1909-2005), Anna Dolińska (1909-2005), ale też ks. Józef Czapran (1893-1972), Michał Czuba (1913-1996), Jan Lisowski (1900-1985) i jego żona Maria z Młodkowskich Lisowska (1894-1971). Z podkarpacia przez Pomorze Zachodnie do Gorzowa trafiło małżeństwo Plisiów: Tadeusz Pliś (1920 – 2003) i jego żona Bronisława z domu Uliasz (1920 – 2002). Centralną Polskę, a konkretnie podwarszawski Brwinów opuściły trzy Sprawiedliwe: Danuta Czubek po mężu Smenda (1924-1991), Weronika z Mroczków Kowalska Szarek (1903-1970), i jej córka Maria Weronika Kowalska, po mężu Wolfram (1922-1997).
Próżno szukać na cmentarzu informacji o tych wszystkich bohaterach. Jedynie groby: Michała Czuby, ks. Józefa Czaprana oraz małżeństwa Tadeusza i Bronisławy Plisiów zawierają inskrypcję objaśniającą, że miejsca kryją prochy Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Ks. Józefa Czaprana upamiętnia również tablica, odsłonięta 8 maja 2025 roku, w 80. rocznicę zakończenia II wojny światowej na zewnętrznym murze prezbiterium gorzowskiej Katedry, której był proboszczem w latach 1952-1963.
Tekst i foto Helena Tobiasz
Także: http://wandamilewska.pl/?p=26698
http://wandamilewska.pl/?p=27572
91 total views, 1 views today
[0]